Vietnamese writing problems: Chữ giùn cảitạo

Chữ giùn cảitạo



Non nửa ngàn mùa trước, anh Rốt (Alexandre de Rhodes), bạn thân anh Bương {an hoàng trung tướng}, một trứdanh lanhmục cônggiáo zòngtên {prêtre jésuite}, trong kiêncường truyềnđạo của mình, mang sang xứ-giùn {cochinchine-tonkin} chữ quốcngữ {écriture nationale}.

Note: cú xưng quốc-ngữ, không zo anh Rốt, mà zo bọn giùn sanh sau anh 300 mùa.

Quihoạch của Rốt thật giảndị quá. Anh chỉ mong ghi những bài giảng thánhkinh vào loa giùn, đặng chúng zezang thâunạp và tâmphục.

Chữ của anh không thôngqua bấtcứ nghiêncứu hànlâm nghiêmtrọng nào. Không được phêduyệt bởi bấtcứ hộinghị hoànggia nào. Zĩnhiên, nó không chạy những thựcnghiệm alpha và beta, những qualification hay deployment process.

Anh Bương đoán, Rốt zựng ông chữ quãng 7-8 ngày, hoặc mau hơn.

Với mụctiêu và kinhphí ý, chữ quốcngữ đã hoànthành sứmệnh nó, một cách ngọtngào nhất cothe. Ba trăm mùa liêntục, nó là tàisản riêng của giáohội, sống ngangngạnh cạnh chữ nôm, chữ hán, không chờ chị vua nào thừanhận.

Đùngphát, bọn họcsĩ giùn hùanhau xài chữ quốcngữ, cái món batoong chúng cô đang nghe anh Bương biên đây.

Đó là khi, quân tưbản pháp đánhđạp và khaihóa chúng cô, 185x-186x, vác qua xứ chúng cô những máyin tipô {typographie} cũmèm 300 hay 400 tuội, như những cú quà vănminh banthí bầy manmọi.

Chúng cô nứcnở suy ra, các conchữ latinh {lettres latines} của các anh chađạo lợinhuận zườngbao. Chỉ xoay ba ngày, bản cứng của tờ Jiading Báo, chủtrương zo anh Petrus Ki Cheong Ving, biên trên chữ quốcngữ, đã tung-xùy vào côngchúng.

Note: cú thơphú Kim Wan Kiew của anh Zou Nguyen, món chúng giùn bam như kietpham {masterpiece}, biên trên chữ nôm, chưa từng được inmáy đạitrà nguyênbản.

Khángiả của Jiading Báo vỏnvẹn 500 em batoong, nhưng nó cứ là một cáchmạng.

Bọn họcsĩ giùn lóa-pha vì thànhcông, nên quên mẹ những khuyetdiem của chữ anh Rốt aka quốcngữ. Đúng hơn, chúng chưa đủ boong-trình cho đánhgiá và hoànthiện một hệ-biên.

Và thờigian trôi qua, trôi qua. Giùn chúng cô, bảothủ và thụđộng, azua và zezai, zẻzúng và nhạt như bìu lông, đã mặc bà anh Rốt lạchậu cùng lịchsử.



Khuyetdiem của chữ anh Rốt, cănbản gồm:

* Các záuthanh {huyền; sắc; hỏi; ngã; nặng} thường zính các záuchữ {nón; bát; râu}, làm batoong hàinhi và tâybương khó học, khó đọc, và nhầm.

Lượng záuthanh và záuchữ quá đông, cũng làm taybiên nhọc thêm vài boong, và làm batoong bôlão mù mẹ pha.

* Záuthanh hỏi (?) nghe thôbỉ, không phùhạp tieuchuan quốctế, còn záuthanh nặng (.) đángnhẽ phải nằm trên conchữ như các záuthanh khác, thì lại nằm zưới.

* Anh Rốt thêm chữ Đ thay D, còn D thay Z, anh điên.

* Anh Rốt chơi chữ Y như một nguyênâm là thừa, anh điên.

Anh Bương cảitạo chữ anh Rốt, như này:

(I) Cảitạo záuthanh

* Giữ nguyên các záuthanh Huyền; Sắc; Ngã.

* Tạm giữ záuthanh Hỏi, và sẽ thay thành Nón (^) sau 30 mùa.

* Thay záuthanh Nặng thành Haigiọt (..) và đánh trên conchữ.

Như này này:



(II) Cảitạo záuchữ

* Bỏ mọi záuchữ Nón; Bát; Râu hiệndụng.

* Thay trọn sáu nguyênâm có nón-bát-râu Â, Ă, Ê, Ô, Ơ, Ư thành sáu nguyênâm mới.

Như này này:





Note: các cột (1) (2) (3) là sample chữ-hoa, chữ-thường, và chữ-tay.

* Chữ {Â} thay thành chữ V-ngược (flip-vertical, aka lật-dọc), cho cả chữ-hoa, chữ-thường, và chữ-tay.

Zìa thịgiác, cú thay không gây xáotrộn tưduy, vì V-ngược nghe naná A hay Â.

Zìa kĩthuật, thì chỉ cần đảo 180o font chữ V, sẽ có font chữ Â.

* Chữ-hoa {Ă} thay thành chữ Δ aka delta. Chữ-thường và chữ-tay {ă} thì thay thành chữ a-đảo (flip-horizontal, aka lật-ngang).

Zìa thịgiác và kĩthuật, thay Ă khá giống thay  thoy.

* Chữ {Ê} thay thành chữ E-đảo (lật-ngang), cho cả chữ-hoa, chữ-thường, và chữ-tay.

* Chữ-hoa {Ô} thay thành chữ O thủng-đáy. Chữ-thường và chữ-tay {ô} thì thay thành chữ e-xiên (lật-ngang và quay 90o lưng chĩa lên).

* Chữ-hoa {Ơ} thay thành chữ O thủng-lưng, aka chữ C lật-ngang. Chữ-thường và chữ-tay {ơ} thì thay thành chữ e-lộn (lật-ngang xong lật-dọc).

* Chữ {Ư} thay thành chữ W, hoặc hai chữ U-zính, cho cả chữ-hoa, chữ-thường, và chữ-tay.

(III) Cảitạo conchữ

* Chữ Đ sẽ thay thành D trong mọi trườnghợp.

* Chữ D sẽ thay thành Z trong mọi trườnghợp.

* Chữ Y sẽ thay thành I khi nó là nguyênâm.

Ngũ Niên Sách, Sách II, hoặc cothe cả Sách I (đang biêntập), sẽ in trong chữ giùn mới.

(@2008-2016)